Dendritisch celvaccin voor pancreaskanker

Behandeling met een therapeutisch dendritisch celvaccin is een gepersonaliseerde behandeling voor kanker. Hierbij worden dendritische cellen in het laboratorium gekweekt uit het bloed van de patiënt en geladen met mRNA. Het basisconcept bestaat erin het immuunsysteem aan te leren om kankercellen te herkennen op basis van bepaalde kenmerken van de kankercellen. Het immuunsysteem is ons natuurlijke verdedigingsmechanisme tegen kanker, maar heeft soms extra hulp nodig om kankercellen te kunnen identificeren en vervolgens een afweerreactie op gang te brengen. mRNA kan hierbij gebruikt worden als boodschapper aan het immuunsysteem. Het bevat een code voor een bepaald eiwit. Kankercellen dragen immers bepaalde eiwitten aan de buitenkant waardoor ze geïdentificeerd kunnen worden als kwaadaardig. In het CCRG (Centrum voor Celtherapie en Regeneratieve Geneeskunde) gaan we nog een stap verder: we combineren deze boodschapper met een gespecialiseerde cel van het immuunsysteem, namelijk de dendritische cel. Dendritische cellen zijn witte bloedcellen en kunnen beschouwd worden als de generaals van ons immuunsysteem. Zij kunnen bijgevolg de T-cellen (de soldaten van het immuunsysteem) de juiste instructies geven door te vertalen welke eiwitten de soldaten in hun vizier moeten nemen.

Immuuntherapie waarbij dendritische cellen worden ingezet, is een experimentele behandeling tegen kanker die al sinds 2005 in het UZA onderzocht wordt. De productie van het vaccin gebeurt lokaal op UZA onder leiding van prof. dr. Zwi Berneman. Door de lokale productie van DC vaccins kunnen nieuwe, verbeterde concepten snel naar de patiënt worden gebracht. 

Recent werd er in het UZA een nieuwe klinische studie opgestart voor patiënten met pancreaskanker onder leiding van prof. dr. Timon Vandamme.

Het betreft type kankers met een slechte prognose, minder dan 50% van de patiënten zijn 5 jaar na diagnose in leven. Er is dus een hoge nood om voor deze type kankers een verbeterde behandeling te ontwikkelen. Na veelbelovende resultaten van dendritische celtherapie bij andere kankertypes, trekken we nu met een verbeterd vaccin ten strijde tegen deze moeilijk te behandelen tumoren.

Bij deze klinische studie worden patiënten met vaste tumoren behandeld. Het betreft een 'nieuwe generatie' vaccin, waarbij het vaccin sterker wordt gemaakt in de activatie van het immuunsysteem van de patiënt. Het vaccin zal niet enkel de T-cellen maar ook de ‘natural killer’ cellen van de patiënt activeren om kankercellen te identificeren en te doden. Doel van de studie is de haalbaarheid en de veiligheid bepalen. Bij alle patiënten die worden geïncludeerd in de studie zal ook de anti-tumor immuunrespons worden gemeten. Ook wordt een verbetering van de levenskwaliteit van deze patiënten opgevolgd.

Op 30 juni 2025 werd het laatste vaccin toegediend in de first-in-human WT1-IL15 dendritische celvaccinatie-studie bij patiënten met uitgezaaide pancreaskanker. Momenteel is het onderzoeksteam volop bezig met de analyse van de bloedstalen van de patiënten, om te onderzoeken welke effecten het vaccin heeft op het immuunsysteem. Tegelijkertijd loopt ook de actieve opvolging van de deelnemende patiënten verder. De eerste resultaten van de analyses worden tegen eind augustus verwacht, waarna de interpretatie van de gegevens zal starten. Na afronding van de analyses en interpretaie zal het onderzoeksteam hierover communiceren, zowel op wetenschappelijk vlak als naar het brede publiek en de sponsors.

Voor het WT1-IL15 dendritische celvaccin wordt momenteel gewerkt aan de opzet van een vervolgstap. Dit zou een studie zijn bij patiënten met borderline resectabele pancreaskanker, waarbij een operatie technisch wel mogelijk is, maar de kans op een succesvolle en volledige verwijdering nog beperkt is. Met een combinatie van chemotherapie en het dendritische celvaccin willen de onderzoekers de kans op een succesvolle operatie vergroten en vooral het risico op terugkeren van de ziekte verkleinen. Door het toevoegen van het dendritische celvaccin hopen ze het percentage patiënten dat geneest te verhogen van minder dan 50% naar 70%. Het doel is om een 30-tal patiënten te laten deelnemen aan deze studie.

Om zoveel mogelijk patiënten te kunnen behandelen, is jouw steun cruciaal.
 

Verder is er ook een opstartend onderzoek voor het vertalen van onderzoeksresultaten met CAR-NK celtherapie (een variant van CAR-T celtherapie met een aantal interessante voordelen zoals minder nevenwerkingen) in het lab naar een eerste studie in patiënten met pancreaskanker.